Lactobacillus gasseri – właściwości, wpływ na skład ciała i dawkowanie

Przegląd dowodów naukowych: co szczep BNR17 i SBT2055 rzeczywiście potrafią – i czego od nich oczekiwać nie należy

---

Czym jest Lactobacillus gasseri?

Lactobacillus gasseri to gatunek bakterii probiotycznych z rodziny Lactobacillaceae, naturalnie bytujący w przewodzie pokarmowym oraz drogach rodnych człowieka. Spośród dziesiątek szczepów należących do rodzaju Lactobacillus, L. gasseri należy do najlepiej przebadanych klinicznie – w szczególności dwa szczepy: BNR17 (izolowany z mleka kobiecego) oraz SBT2055 (w części publikacji i materiałów stosowany jest równoważny skrót LG2055 – odnosi się do tego samego izolatu, izolowanego z fermentowanych produktów mlecznych) posiadają udokumentowane w randomizowanych badaniach kontrolowanych działanie na skład ciała, metabolizm i funkcjonowanie jelit.

W tym artykule znajdziesz rzetelne podsumowanie aktualnej wiedzy naukowej: co badania rzeczywiście wykazały, jakie są ich ograniczenia oraz dla kogo suplementacja L. gasseri może być uzasadniona.

---

Naturalny habitat – gdzie L. gasseri bytuje?

L. gasseri zasiedla przede wszystkim jelito cienkie człowieka, ale jego obecność dokumentuje się także w:

• jelicie grubym

• pochwie i drogach rodnych kobiet

• mleku matki (stąd izolowano szczep BNR17)

• fermentowanych produktach mlecznych (jogurt, kefir)

Fakt, że L. gasseri naturalnie kolonizuje ludzki przewód pokarmowy, przekłada się na jego wysoką tolerancję przez organizm – w przeprowadzonych badaniach klinicznych nie odnotowano poważnych działań niepożądanych przy standardowych dawkach.

---

Wpływ na skład ciała – co naprawdę wykazały badania kliniczne?

To obszar, któremu L. gasseri zawdzięcza największe zainteresowanie w ostatnich latach. Konieczne jest jednak precyzyjne określenie, co badania rzeczywiście zmierzyły oraz jakie były skale obserwowanych efektów.

Badanie Kadooki i wsp. – szczep SBT2055 (Eur J Clin Nutr, 2010)

W randomizowanym badaniu kontrolowanym z podwójnie ślepą próbą uczestnicy przez 12 tygodni spożywali mleko fermentowane z L. gasseri SBT2055. Wyniki grupy aktywnej w porównaniu z placebo:

• redukcja tkanki tłuszczowej trzewnej: –8,5%

• zmniejszenie obwodu talii: –1,8 cm

• zmniejszenie obwodu bioder

• brak istotnej statystycznie różnicy w całkowitej masie ciała

Ważne: efekty ustępowały po zaprzestaniu suplementacji (pomiar kontrolny po 4 tygodniach od zakończenia badania), co wskazuje na konieczność ciągłości stosowania dla utrzymania obserwowanego efektu.

Badanie Kadooki i wsp. (British Journal of Nutrition, 2013) – szczep SBT2055

W randomizowanym badaniu kontrolowanym z udziałem 210 dorosłych Japończyków z nadmiarem tłuszczu brzusznego Kadooka i wsp. oceniali mleko fermentowane z L. gasseri SBT2055 przez 12 tygodni. W grupie aktywnej vs. placebo zaobserwowano istotne statystycznie zmniejszenie:

• tkanki tłuszczowej trzewnej

• tkanki tłuszczowej podskórnej

• masy ciała

• obwodu talii i bioder

Efekty były statystycznie istotne, ale klinicznie umiarkowane. Nie należy ich interpretować jako substytut leczenia otyłości ani jako efekt porównywalny ze zmianą diety lub aktywnością fizyczną.

Badanie Yun i wsp. (Journal of Medicinal Food, 2018) – szczep BNR17

Randomizowane, podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo badanie z udziałem 90 dorosłych koreańskich (BMI 25–35). Dwie grupy aktywne: niska dawka (10⁹ CFU/dzień) i wysoka dawka (10¹⁰ CFU/dzień) przez 12 tygodni.

Wyniki:

• tkanka tłuszczowa trzewna (VAT) w grupie wysokiej dawki vs. placebo: –21,6 cm² (p = 0,012)

• obwód talii zmniejszył się w obu grupach aktywnych, nie zmienił się istotnie w grupie placebo

• parametry biochemiczne mierzone w badaniu: glukoza na czczo, insulina, HOMA-IR, trójglicerydy, LDL-cholesterol – nie różniły się istotnie między grupą aktywną a placebo po 12 tygodniach

• efekt zależny od dawki – wyższa dawka dawała wyraźniejszy wynik w zakresie redukcji VAT

---

Mechanizmy biologiczne – wyraźne rozgraniczenie danych

W tym miejscu konieczne jest precyzyjne oddzielenie tego, co wykazano u ludzi, od tego, co ustalono w modelach zwierzęcych.

FAKT (potwierdzony u ludzi)

Suplementacja L. gasseri SBT2055 i BNR17 wiąże się ze statystycznie istotną redukcją tkanki tłuszczowej trzewnej i obwodu talii w randomizowanych badaniach kontrolowanych prowadzonych na ludziach. Ponadto wykazano u ludzi (szczep SBT2055), że L. gasseri hamuje uwalnianie kwasów tłuszczowych z komórek jelitowych, ograniczając ich wchłanianie do krwiobiegu – jest to jeden z mechanizmów bezpośrednio obserwowanych in vivo.

FAKT (modele zwierzęce)

Badania na myszach karmionych dietą wysokocukrową wykazały, że L. gasseri BNR17:

• hamuje wzrost masy tkanki tłuszczowej

• zwiększa ekspresję genów związanych z utlenianiem kwasów tłuszczowych (PPARα, PPARδ, CPT1)

• obniża ekspresję genów syntezy tłuszczu (SREBP-1c, ACC)

• podnosi poziom transportera glukozy GLUT4

• obniża stężenie leptyny i insuliny

HIPOTEZA biologiczna (plausybilna, nieudowodniona u ludzi)

Mechanizmy opisane powyżej – regulacja ekspresji PPARα/δ, CPT1, SREBP-1c, GLUT4 – zostały potwierdzone w modelach zwierzęcych. U ludzi stanowią biologicznie prawdopodobne wyjaśnienie obserwowanych efektów klinicznych, jednak dotychczasowe badania kliniczne nie zmierzyły bezpośrednio tych parametrów u ludzi i wymagają weryfikacji w dedykowanych badaniach mechanistycznych.

---

Inne potwierdzone działania kliniczne

Zespół jelita drażliwego z dominującą biegunką (IBS-D)

Randomizowane, podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo badanie Shin SP i wsp. z udziałem 48 pacjentów z biegunkową postacią IBS (Rome III) oceniało L. gasseri BNR17 w dawce 10¹⁰ CFU/dzień przez 8 tygodni. Wyniki grupy BNR17 vs. placebo:

• poprawa objawów biegunki u 66,7% vs. 25,9% uczestników (p < 0,01)

• istotna poprawa w zakresie bólu brzucha, wzdęć, zadowolenia z wypróżnień i dni z nasilonymi objawami

• analiza IBS-QOL wykazała poprawę jakości życia w sferze aktywności społecznej, rodzinnej i codziennej

• normalizacja przyspieszonego czasu pasażu jelitowego: u 6 z 24 osób w grupie BNR17 vs. 2 z 24 w grupie placebo (p < 0,01)

• analiza mikrobioty kałowej wykazała wzrost Lactobacillus i Bifidobacterium oraz spadek Blautia i Faecalibacterium w grupie aktywnej

Ograniczenia badania: stosunkowo mała próba (n = 48 po randomizacji, 51 ukończyło PP), jednoośrodkowy charakter, brak obserwacji po zakończeniu suplementacji.

Niezależne badanie wstępne (Kim JY i wsp., Food Science and Biotechnology, 2017) z udziałem 55 uczestników potwierdziło probiootyczne właściwości BNR17 w IBS oraz wskazało na dawkę 2 × 5 × 10⁹ CFU/dzień jako optymalną – w grupie tej istotnie zmniejszył się ból brzucha vs. placebo (p = 0,020).

Zdrowie intymne kobiet

L. gasseri jest jednym z dominujących szczepów w zdrowej mikrobiocie pochwy. W randomizowanym badaniu klinicznym Qi F i wsp. (Frontiers in Immunology, 2023) wykazano, że doustna suplementacja L. gasseri TM13 w połączeniu z metronidazolem u kobiet z bakteryjną waginozą (BV) dawała lepsze wyniki mikrobiologiczne i kliniczne niż sam metronidazol.

Motoryka żołądka

Badanie RCT Nakamura i wsp. (Nutrients, 2021) z udziałem dorosłych ze stwierdzonymi zaburzeniami motoryki żołądkowej wykazało poprawę opróżniania żołądka po 12 tygodniach suplementacji szczepem OLL2716 (LG21). Autorzy sami zaznaczają, że badanie miało małą grupę i wymaga replikacji.

Wsparcie mikrobioty po antybiotykoterapii

Jako naturalny mieszkaniec przewodu pokarmowego, L. gasseri jest stosowany w celu wsparcia odbudowy mikrobioty po kuracji antybiotykowej. W tym wskazaniu mocniejszą i liczniejszą dokumentację kliniczną posiada szczep L. rhamnosus GG.

---

Dla kogo suplementacja L. gasseri jest uzasadniona?

Na podstawie dostępnych danych klinicznych suplementacja może być zasadna dla:

• Osób z nadwagą lub otyłością (BMI ≥ 25) – szczególnie z nadmiarem tłuszczu trzewnego; ta populacja była objęta wszystkimi kluczowymi badaniami dotyczącymi składu ciała

• Osób z IBS-D (biegunkową postacią IBS) – szczep BNR17 wykazał skuteczność w RCT

• Kobiet z nawracającymi infekcjami intymnymi – jako wsparcie fizjologicznej flory pochwy

• Osób po antybiotykoterapii – wsparcie odbudowy mikrobioty jelitowej

• Osób z wzdęciami, zaburzeniami perystaltyki i dyskomfortem trawiennym

---

Dla kogo suplementacja nie jest uzasadniona lub wymaga ostrożności

• Osoby z prawidłowym składem ciała (BF w normie) – wszystkie badania dotyczące wpływu na tkankę tłuszczową prowadzono wyłącznie na osobach z BMI ≥ 25 i nadmiarowym tłuszczem trzewnym; brak danych o efektach u osób z prawidłową masą ciała

• Osoby oczekujące szybkiej redukcji masy ciała – żadne z badań nie wykazało istotnej redukcji całkowitej masy ciała; efekt dotyczy składu ciała (redukcja tłuszczu trzewnego), nie masy ogólnej

• Osoby z ciężkimi niedoborami odporności (chemioterapia, HIV/AIDS) – suplementacja probiotyków wymaga konsultacji z lekarzem

• Niemowlęta z bardzo niską masą urodzeniową – bez nadzoru medycznego

• Osoby z centralnym cewnikiem dożylnym lub po operacjach kardiochirurgicznych – ryzyko translokacji bakteryjnej

---

Ograniczenia dostępnych badań

Rzetelna ocena dowodów dotyczących L. gasseri wymaga wskazania istotnych ograniczeń istniejących badań:

Populacja badań
Zdecydowana większość badań klinicznych dotyczących wpływu na skład ciała przeprowadzono na populacjach azjatyckich (japońskiej i koreańskiej). Różnice w składzie mikrobioty jelitowej, sposobie żywienia i tle genetycznym mogą ograniczać bezpośrednią ekstrapolację wyników na populacje europejskie – brak dużych badań RCT przeprowadzonych w Europie.

Czas trwania badań
Dostępne badania trwały 8–12 tygodni. Brak danych długoterminowych (powyżej 6 miesięcy) uniemożliwia ocenę trwałości efektów i bezpieczeństwa przy wieloletnim stosowaniu.

Efekt ustępuje po odstawieniu
Badanie Kadooki (2010) wykazało, że redukcja tłuszczu trzewnego cofa się po zaprzestaniu suplementacji. Wymaga to uwzględnienia przy ocenie długoterminowej zasadności stosowania.

Klinicznie umiarkowana skala efektu
Obserwowane redukcje (–8,5% tłuszczu trzewnego, –21,6 cm² VAT) są statystycznie istotne, ale klinicznie umiarkowane. L. gasseri nie zastępuje deficytu kalorycznego ani aktywności fizycznej.

Różnorodność szczepów
Wyniki dotyczą konkretnych szczepów: BNR17 i SBT2055. Nie mogą być automatycznie przenoszone na inne szczepy L. gasseri nieposiadające własnej dokumentacji badawczej.

---

L. gasseri a dieta i aktywność fizyczna – realna perspektywa

Brak badań bezpośrednio testujących interakcję tych interwencji; efekt łączony jest biologicznie plausybilny, ale niepotwierdzony w dedykowanym RCT.

---

Dawkowanie i praktyczne wskazówki

Dawki stosowane w badaniach klinicznych:

• Szczep SBT2055: ~10⁸–10⁹ CFU/dzień (podawany jako fermentowany produkt mleczny)

• Szczep BNR17: 10⁹ CFU/dzień (niska dawka) lub 10¹⁰ CFU/dzień (wysoka dawka, wyraźniejszy efekt w zakresie VAT w badaniu Yun i wsp.)

Zalecenia praktyczne:

• Stosuj regularnie, bez przerw – efekt wymaga ciągłości suplementacji

• Zachowaj odstęp 2–3 godzin od antybiotyku, jeśli oba są stosowane równolegle

• Przechowuj zgodnie z zaleceniami producenta – większość szczepów probiotycznych jest wrażliwa na wysoką temperaturę i wilgoć

• Kapsułki dojelitowe (enteryczne) lepiej chronią bakterie przed środowiskiem kwasowym żołądka

• Minimalna rekomendowana długość suplementacji dla oceny efektu: 8–12 tygodni

Na co zwrócić uwagę przy wyborze preparatu:

• Konkretna nazwa szczepu (BNR17 lub SBT2055) – nie wyłącznie ogólna nazwa gatunkowa „Lactobacillus gasseri"

• Gwarancja żywotności do końca daty ważności, nie w dniu produkcji

• Minimalna dawka: 1 miliard CFU (10⁹) na porcję

• Technologia kapsułkowania chroniąca przed kwasem żołądkowym

---

Bezpieczeństwo i profil tolerancji

We wszystkich omówionych badaniach klinicznych L. gasseri BNR17 i SBT2055 nie wykazał poważnych działań niepożądanych. Przejściowe objawy adaptacyjne na początku suplementacji (wzdęcia, zmiana konsystencji stolca) były porównywalne z grupą placebo i ustępowały zazwyczaj w ciągu kilku dni.

Szczep BNR17 uzyskał pozytywną odpowiedź FDA w ramach procedury GRAS (Generally Recognized As Safe), GRAS Notice GRN 1089 (Chr. Hansen A/S, odpowiedź FDA: czerwiec 2023), dopuszczającej BNR17 jako składnik żywności konwencjonalnej do poziomu 10¹¹ CFU/porcję. Szczep uzyskał również certyfikat koreańskiej agencji kFDA jako funkcjonalny składnik żywności potwierdzający działanie na redukcję tłuszczu trzewnego.

---

Obowiązujące regulacje – ważna informacja

Zgodnie z regulacjami EFSA (Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności), żaden probiotyk – w tym L. gasseri – nie posiada zatwierdzonego oświadczenia zdrowotnego dotyczącego redukcji masy ciała lub tkanki tłuszczowej w rozumieniu Rozporządzenia (WE) nr 1924/2006. EFSA konsekwentnie odrzucała wnioski o health claims dla probiotyków, wskazując na brak wystarczającej standaryzacji metodologicznej. Niniejszy artykuł ma wyłącznie charakter edukacyjny i stanowi omówienie literatury naukowej. Nie jest to rekomendacja medyczna ani podstawa do formułowania oświadczeń zdrowotnych na etykiecie produktu.

---

Źródła

1. Kadooka Y, Sato M, Imaizumi K, et al. Regulation of abdominal adiposity by probiotics (Lactobacillus gasseri SBT2055) in adults with obese tendencies in a randomized controlled trial. Eur J Clin Nutr. 2010;64(6):636–643. DOI: 10.1038/ejcn.2010.19

2. Kadooka Y, Sato M, Ogawa A, et al. Effect of Lactobacillus gasseri SBT2055 in fermented milk on abdominal adiposity in adults in a randomised controlled trial. Br J Nutr. 2013;110(9):1696–1703. DOI: 10.1017/S0007114513001037

3. Yun SI, Park HO, Kang JH, et al. Lactobacillus gasseri BNR17 Supplementation Reduces the Visceral Fat Accumulation and Waist Circumference in Obese Adults: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Trial. J Med Food. 2018;21(5):454–461. DOI: 10.1089/jmf.2017.3937

4. Jung SP, Lee KM, Kang JH, et al. Effect of Lactobacillus gasseri BNR17 on Overweight and Obese Adults: A Randomized, Double-Blind Clinical Trial. Korean J Fam Med. 2013;34(2):80–89. DOI: 10.4082/kjfm.2013.34.2.80. PMC3611107

5. Shin SP, Choi YM, Kim WH, et al. A double blind, placebo-controlled, randomized clinical trial that breast milk derived Lactobacillus gasseri BNR17 mitigated diarrhea-dominant irritable bowel syndrome. J Clin Biochem Nutr. 2018;62(2):179–186. DOI: 10.3164/jcbn.17-73. PMC5874236

6. Kim JY, Park YJ, Lee HJ, Park MY, Kwon O. Effect of Lactobacillus gasseri BNR17 on irritable bowel syndrome: a randomized, double-blind, placebo-controlled, dose-finding trial. Food Sci Biotechnol. 2018;27(3):853–857. DOI: 10.1007/s10068-017-0296-7. PMC6049675

7. Ogawa A, Kobayashi T, Sakai F, Kadooka Y, Kawasaki Y. Lactobacillus gasseri SBT2055 suppresses fatty acid release through enlargement of fat emulsification and suppresses mucosal permeability in the small intestine of rats. Lipids Health Dis. 2015;14:33. DOI: 10.1186/s12944-015-0030-5. PMC4391304

8. Nakamura Y, Yoshida N, Kikuchi S, et al. The Effect of Continuous Intake of Lactobacillus gasseri OLL2716 on Mild to Moderate Delayed Gastric Emptying: A Randomized Controlled Study. Nutrients. 2021;13(6):1852. DOI: 10.3390/nu13061852. PMC8230235

9. Qi F, Li A, Inagaki Y, et al. Orally administrated Lactobacillus gasseri TM13 and Lactobacillus crispatus LG55 improve outcomes of bacterial vaginosis. Front Immunol. 2023;14:1125239. DOI: 10.3389/fimmu.2023.1125239

10. Chr. Hansen A/S. GRAS Notice GRN 1089: Lactobacillus gasseri BNR17™ (NCIMB 30370). U.S. Food & Drug Administration, GRAS Notices Database. Odpowiedź FDA: czerwiec 2023.

---

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Prezentuje przegląd piśmiennictwa naukowego i nie stanowi porady medycznej, dietetycznej ani podstawy do stawiania diagnoz. Przed rozpoczęciem suplementacji, szczególnie przy chorobach współistniejących lub stosowaniu leków, skonsultuj się z lekarzem lub dietetykiem klinicznym.