Werbena cytrynowa (Aloysia citrodora) – właściwości, działanie i dawkowanie

TL;DR

• Najlepiej udokumentowanym obszarem badań klinicznych nad werbeną cytrynową jest sen. Dwa randomizowane badania podwójnie zaślepione obejmowały odpowiednio n=100 (4 tygodnie, syrop) i n=71 (90 dni, ekstrakt) uczestników [1][9]. Oba mierzyły głównie wyniki subiektywne (kwestionariusze).
• W badaniu z 2024 roku (n=71; ekstrakt n=33, placebo n=38; 90 dni) opisano poprawę jakości snu. W dostępnych materiałach nie zweryfikowano jednak wielkości efektu ani wartości p [1][3].
• W badaniu pediatrycznym z 2025 roku (n=120, wiek 8–17 lat, 15 mg/kg/dzień, 56 dni) opisywano m.in. niższą subiektywną energię i niższe oceny nadpobudliwości zgłaszane przez rodziców. Badanie miało charakter eksploracyjny i nie uzasadnia stosowania preparatu u dzieci [2][15].
• Przybliżona biodostępność w warunkach in vitro wynosiła ok. 40% dla ekstraktu polifenolowego po symulowanym trawieniu. Jest to bioaccessibility, a nie biodostępność u ludzi [14].
• Dla werbeny cytrynowej nie potwierdzono zatwierdzonego oświadczenia zdrowotnego UE. Wyniki badań na zwierzętach (np. zmniejszenie wielkości guza o 57,97% u myszy) nie mają przełożenia na wnioski dotyczące ludzi [6].

Czym jest Werbena cytrynowa (Aloysia citrodora)?

Werbena cytrynowa to aromatyczny krzew z rodziny Verbenaceae. Obowiązującą nazwą botaniczną jest Aloysia citrodora Paláu. W literaturze, na etykietach produktów i w starszych opracowaniach funkcjonuje wiele synonimów: Aloysia triphylla, Lippia citriodora oraz Verbena triphylla. Znane są też nazwy zwyczajowe: lemon verbena, cedrón i hierba luisa. Zróżnicowanie nazewnictwa ma znaczenie praktyczne. Przy przeszukiwaniu baz danych lub ocenie etykiety suplementu trzeba brać pod uwagę wszystkie warianty nazwy, bo część badań klinicznych publikowano pod nazwą Lippia citriodora.

Pochodzenie i surowiec

Roślina pochodzi z części Ameryki Południowej, zwłaszcza z Argentyny, Boliwii, Chile, Paragwaju, Peru i Urugwaju. Jest szeroko uprawiana w Europie i innych regionach klimatu umiarkowanego, także jako roślina ogrodowa i doniczkowa. Surowcem farmakognostycznym są przede wszystkim liście i części nadziemne. Z surowca wytwarza się:

• napary (herbaty ziołowe),
• ekstrakty wodne i wodno-alkoholowe,
• syropy,
• kapsułki i tabletki z ekstraktem suchym,
• olejek eteryczny, otrzymywany zwykle przez destylację z parą wodną.

Skład chemiczny

Skład werbeny cytrynowej obejmuje dwie główne grupy związków.

Związki lotne (olejek eteryczny). Dominującą składową jest cytral, mieszanina izomerów geranialu i neralu, odpowiedzialna za cytrynowy zapach. Występują także limonen, 1,8-cyneol, linalol, karwon i inne monoterpeny. Udział poszczególnych związków różni się znacznie w zależności od odmiany, położenia geograficznego, terminu zbioru, sposobu suszenia i metody ekstrakcji.

Związki nielotne. Są to fenylopropanoidy i polifenole, w tym werbaskozyd (akteozyd) i izowerbaskozyd, pochodne luteoliny i apigeniny, kwasy fenolowe oraz inne flawonoidy. To głównie ta frakcja jest przedmiotem badań nad aktywnością przeciwutleniającą i przeciwzapalną w modelach laboratoryjnych.

Tradycyjne zastosowanie

W tradycji ludowej napary z liści werbeny cytrynowej stosowano jako napoje aromatyczne, a także jako środki łagodnie uspokajające, rozkurczowe, wiatropędne i wspomagające trawienie. Tradycyjne zastosowanie nie dowodzi skuteczności ani bezpieczeństwa skoncentrowanych ekstraktów. Filiżanka naparu ziołowego i standaryzowany ekstrakt w kapsułce to produkty o odmiennym składzie i zawartości substancji czynnych, a więc o odmiennej farmakologii.

Forma chemiczna i biodostępność

Werbena cytrynowa nie jest pojedynczym związkiem, lecz złożonym ekstraktem roślinnym. Nie istnieją więc „formy chemiczne” w rozumieniu soli mineralnych (np. porównania glicynianu z tlenkiem, które dotyczą pierwiastków). Istotne jest natomiast to, czy produkt zawiera:

• suszony liść do zaparzania,
• ekstrakt wodny lub wodno-alkoholowy o określonej zawartości markerów (np. werbaskozydu),
• olejek eteryczny bogaty w cytral, przeznaczony zwykle do aromaterapii lub zastosowań zewnętrznych.

Wiarygodna wartość biodostępności doustnej całego ekstraktu werbeny cytrynowej u ludzi nie została ustalona. Wchłanianie jest prawdopodobnie specyficzne dla poszczególnych składników, a część z nich ulega intensywnemu metabolizmowi jelitowemu, glukuronidacji, siarczanowaniu i przekształceniom przez mikrobiotę. Jedyna liczbowa informacja pochodzi z badania in vitro/in silico z 2025 roku, w którym oceniono ok. 40% ogólnej bioaccessibility ekstraktu polifenolowego po symulowanym trawieniu [14]. Nie jest to biodostępność ogólnoustrojowa u człowieka.

Jak działa Werbena cytrynowa (Aloysia citrodora)?

Mechanizmy opisane w tym rozdziale mają głównie charakter hipotez opartych na badaniach przedklinicznych. W badaniach klinicznych na ludziach zwykle nie mierzono biomarkerów (kortyzolu, polisomnografii, markerów neurobiologicznych), dlatego szlak odpowiedzialny za ewentualne efekty kliniczne pozostaje niepotwierdzony.

Sen i stres – hipotetyczne mechanizmy

Rozważane mechanizmy obejmują:

• Modulację przekaźnictwa GABA-ergicznego i glutaminergicznego – wniosek wynika głównie z prac przedklinicznych i nie został potwierdzony u ludzi po podaniu doustnym.
• Działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne werbaskozydu i flawonoidów, które mogłoby pośrednio wpływać na procesy związane ze stresem.
• Możliwy wpływ na aktywność autonomiczną związaną ze stresem oraz na subiektywne wskaźniki związane ze snem i rytmem okołodobowym.
• Szlaki węchowo-limbiczne – lotne składniki olejku mogą oddziaływać drogą wziewną. Tych efektów nie można jednak bezpośrednio przenosić na kapsułki doustne.

Efekty metaboliczne – hipotezy przedkliniczne

Badania in vitro i na zwierzętach sugerują:

• hamowanie stresu oksydacyjnego i sygnalizacji zapalnej,
• możliwe hamowanie enzymów trawiących węglowodany, takich jak α-glukozydaza i α-amylaza,
• wpływ na metabolizm lipidów i sygnalizację w adipocytach,
• aktywność antyglikacyjną w modelach chemicznych i komórkowych.

W badaniu z 2025 roku oceniono, że po symulowanym trawieniu ok. 40% polifenoli ekstraktu pozostawało „bioaccessible”, a aktywność antyglikacyjna była osłabiona w warunkach jelitowych [14]. Wynik ten wskazuje, że warunki przewodu pokarmowego mogą modyfikować aktywność biologiczną ekstraktu. Nie był to jednak model kliniczny i nie dostarcza informacji o poziomach substancji we krwi człowieka.

Aktywność przeciwutleniająca i przeciwzapalna

Werbaskozyd i pokrewne fenole wychwytują reaktywne formy w testach in vitro i wpływają na komórkowe szlaki zapalne. Wyniki te wspierają wiarygodność biologiczną, lecz nie wykazują klinicznie istotnego zmniejszenia stanu zapalnego, stresu oksydacyjnego, ryzyka nowotworowego ani zdarzeń sercowo-naczyniowych u ludzi. Różnica między aktywnością w probówce a efektem u człowieka jest szczególnie duża w przypadku polifenoli, które ulegają silnemu metabolizmowi po spożyciu.

Biodostępność – podsumowanie

Brak zweryfikowanych danych farmakokinetycznych u ludzi dla całego ekstraktu. Wartość ok. 40% [14] odnosi się wyłącznie do bioaccessibility in vitro i nie może być interpretowana jako odsetek wchłaniany do krwiobiegu.

Właściwości i efekty

Poniżej omówiono obszary, w których dostępne są badania kliniczne lub przedkliniczne. Oznaczenia siły dowodów odzwierciedlają ograniczony stan wiedzy: żaden obszar nie spełnia kryteriów „silnych dowodów”, a dla sennych punktów końcowych dowody są umiarkowane. Dla werbeny cytrynowej w materiale źródłowym nie potwierdzono zatwierdzonego oświadczenia zdrowotnego UE, dlatego poniższe opisy dotyczą wyłącznie wyników badań i nie stanowią deklaracji prozdrowotnych.

Sen i bezsenność (umiarkowane dowody)

Sen jest obszarem o najlepszym wsparciu spośród opisywanych, choć opiera się na dwóch stosunkowo niewielkich badaniach z różnymi preparatami.

Badanie z syropem u osób z bezsennością. W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu kontrolowanym placebo uczestniczyło 100 pacjentów z bezsennością. Przez 4 tygodnie otrzymywali oni syrop zawierający preparat z werbeny cytrynowej w ilości odpowiadającej 1,66 mg olejku eterycznego na 10 mL oraz 3,22 mg flawonoidów (w przeliczeniu na kwercetynę) na 10 mL. Autorzy podali istotną poprawę względem placebo w ocenianych wynikach dotyczących snu, z wartościami p < 0,001 dla opisanych porównań [9][11]. W dostępnych materiałach nie było wystarczających danych, by zweryfikować dokładne różnice między grupami, przedziały ufności ani pełną skalę wyników, dlatego nie są one tu rekonstruowane.

Badanie z ekstraktem u zdrowych dorosłych z zaburzeniami snu. W badaniu z 2024 roku (podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo) uczestniczyło 71 zdrowych dorosłych z zaburzeniami snu: grupa przyjmująca ekstrakt werbeny cytrynowej liczyła n=33, a grupa placebo n=38. Ekstrakt podawano przez 90 dni. W publikacji opisano poprawę jakości snu [1][3]. Zweryfikowane liczbowe wielkości efektu i wartości p nie były dostępne w materiale źródłowym, więc ich wielkość nie może być podana. Próba była niewielka, a uczestnicy niekoniecznie mieli rozpoznaną bezsenność.

Interpretacja. Oba badania wskazują na możliwą poprawę subiektywnie ocenianego snu, lecz:

• wykorzystano różne preparaty (syrop z olejkiem i flawonoidami vs. własnościowy ekstrakt), co uniemożliwia ustalenie jednej skutecznej dawki;
• wyniki opierały się na kwestionariuszach, a nie na polisomnografii;
• liczebność prób była niewielka, a replikacje niezależnych zespołów – nieznane w dostępnych danych;
• wyniki dotyczą określonych produktów i nie dają podstaw do uogólnień na każdą herbatę czy kapsułkę z werbeny.

Werbena cytrynowa nie powinna zastępować leczenia bezsenności opartego na dowodach ani konsultacji lekarskiej w przypadku przewlekłych problemów ze snem.

Lęk i stres przedoperacyjny – aromaterapia (ograniczone dowody)

W randomizowanym badaniu jednostronnie zaślepionym uczestniczyło 84 kobiety zakwalifikowane do cięcia cesarskiego. Porównywano zapach olejku eterycznego z werbeny cytrynowej z placebo przed zabiegiem, oceniając lęk i parametry hemodynamiczne [4][12]. Dostępne informacje potwierdzają projekt badania i wielkość próby, ale nie zawierają zweryfikowanych wartości liczbowych efektów ani wartości p.

Ponieważ interwencją była inhalacja zapachu, a nie suplementacja doustna, wyniku nie wolno uogólniać na kapsułki ani napary. Nie dowodzi on również bezpieczeństwa doustnego stosowania olejku.

Nastrój, energia i zachowania związane z uwagą – badanie pediatryczne (ograniczone dowody)

W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu z 2025 roku 120 zdrowych dzieci w wieku 8–17 lat z subklinicznymi zachowaniami typu ADHD otrzymywało ekstrakt werbeny cytrynowej w dawce 15 mg/kg/dzień lub placebo przez 56 dni [2][8][15]. Grupa przyjmująca ekstrakt wykazywała niższą subiektywną energię oraz niższe oceny nadpobudliwości zgłaszane przez rodziców. W dostępnym zapisie wskazano również zmniejszenie objawów depresyjnych bez pogorszenia funkcji poznawczych. Dokładne różnice średnich, przedziały ufności i wartości p nie były dostępne w materiale źródłowym.

Badanie miało charakter eksploracyjny. Nie jest to dowód na leczenie ADHD ani depresji i nie uzasadnia podawania ekstraktu dzieciom poza kontrolowanymi warunkami badawczymi. Obniżona subiektywna energia może być też interpretowana jako efekt niepożądany, zależnie od kontekstu.

Zespół metaboliczny, masa ciała, lipidy i ciśnienie krwi (ograniczone dowody)

Źródło wtórne opisuje metaanalizę 11 badań randomizowanych obejmujących łącznie 503 uczestników, w których oceniano ekstrakt z Lippia citriodora samodzielnie lub w połączeniu z Hibiscus sabdariffa. Opisano umiarkowane zmiany masy ciała, cholesterolu całkowitego, cholesterolu HDL oraz ciśnienia skurczowego i rozkurczowego. Większe efekty pojawiały się pozornie w populacjach z zespołem metabolicznym i w interwencjach trwających 8 tygodni lub krócej [8].

Dostępne informacje nie zawierają jednak cytowania samej metaanalizy, zbiorczych różnic średnich, 95% przedziałów ufności, statystyk heterogeniczności ani numeru PMID. Dlatego wyników nie można podać ilościowo bez ryzyka wprowadzenia nieprawdziwych danych. Dodatkowo preparaty złożone utrudniają przypisanie efektów wyłącznie werbenie cytrynowej. Wyniki te należy traktować jako sygnał do dalszych badań, a nie jako potwierdzony efekt.

Aktywność przeciwnowotworowa – tylko badania na zwierzętach (dowody przedkliniczne)

W badaniu na zwierzętach ekstrakt werbeny cytrynowej w octanie etylu zmniejszył wielkość guza o 57,97%, a u 44,44% leczonych myszy guzy były niewykrywalne [6]. To dowód przedkliniczny. Nie wynika z niego żaden efekt u ludzi i nie może on uzasadniać stosowania werbeny w profilaktyce ani leczeniu nowotworów.

Status regulacyjny w UE

W dostarczonym materiale badawczym nie potwierdzono dla werbeny cytrynowej żadnego zatwierdzonego oświadczenia zdrowotnego w rejestrze UE ani warunków jego stosowania przy konkretnych dawkach. W związku z tym w tym artykule nie przypisuje się jej działania leczniczego ani zdrowotnego. Wszystkie opisane wyżej wyniki dotyczą określonych preparatów w określonych warunkach badawczych i są prezentowane wyłącznie informacyjnie. Suplement diety nie jest produktem leczniczym i nie służy do leczenia ani zapobiegania chorobom.

Dawkowanie Werbena cytrynowa (Aloysia citrodora)

Nie istnieje zwalidowana, uniwersalna dawka werbeny cytrynowej, ponieważ w badaniach klinicznych stosowano różne ekstrakty. W tabeli zestawiono schematy opisane w dostępnych badaniach. Nie stanowią one zaleceń dawkowania.

Cel stosowania	Dawka dzienna	Forma	Czas przyjmowania
Sen u osób z bezsennością (badanie n=100)	Syrop zawierający 1,66 mg olejku eterycznego i 3,22 mg flawonoidów (jako kwercetyna) w 10 mL; liczba porcji dziennie nie została zweryfikowana w materiale źródłowym [9][11]	Syrop	4 tygodnie
Jakość snu u zdrowych dorosłych z zaburzeniami snu (badanie n=71)	Dawka nie została wystarczająco zweryfikowana w dostępnych materiałach [1][3]	Własnościowy ekstrakt	90 dni
Zachowania typu ADHD, nastrój (badanie pediatryczne n=120)	15 mg/kg/dzień – dotyczy wyłącznie populacji badania, nie należy ekstrapolować na dorosłych ani na dzieci poza badaniem [2][8][15]	Ekstrakt	56 dni
Napar ziołowy (zastosowanie tradycyjne)	Brak zwalidowanej dawki klinicznej	Suszony liść do zaparzania	Brak danych porównawczych
Olejek eteryczny (aromaterapia)	Inhalacja w badaniu przedoperacyjnym (n=84); dawka niezweryfikowana [4][12]	Zapach/inhalacja	Przed zabiegiem; brak danych dotyczących stosowania doustnego

Schemat dawkowania i czas oczekiwania na efekty

Ze względu na brak ujednoliconych danych nie można wskazać jednej „optymalnej” dawki. Praktyczne wnioski z dostępnych badań są następujące:

• Napar. Prawdopodobnie dostarcza niższych i mniej standaryzowanych ilości związków czynnych niż ekstrakty, a skuteczność naparów nie była oceniana w opisanych badaniach.
• Ekstrakt polifenolowy. Jest najbardziej istotny dla hipotez przeciwutleniających i metabolicznych, ale dowody kliniczne są ograniczone.
• Olejek eteryczny. Jest chemicznie skoncentrowany i nie powinien być spożywany, jeśli produkt nie został specjalnie wytworzony i oznaczony do stosowania doustnego. Badania z inhalacją nie dowodzą bezpieczeństwa doustnego.
• Pora przyjmowania. W badaniach nad snem preparaty przyjmowano codziennie, jednak optymalna pora (rano czy wieczorem) nie została ustalona w badaniach porównawczych.
• Czas trwania. W badaniach klinicznych interwencje trwały od 4 tygodni (syrop) przez 56 dni (badanie pediatryczne) do 90 dni (badanie ekstraktu). Nie wiadomo, po jakim czasie, jeśli w ogóle, można oczekiwać zmian poza warunkami badania; nie należy zakładać, że efekt wystąpi w ciągu kilku dni.
• Wybór produktu. Należy wybierać preparaty z podaną tożsamością botaniczną (nazwa łacińska), metodą ekstrakcji, związkami markerowymi (np. werbaskozyd) i informacją o badaniach na zanieczyszczenia (metale ciężkie, pestycydy, mikrobiologia).

Bezpieczeństwo i skutki uboczne

Profil bezpieczeństwa

W krótkoterminowych badaniach klinicznych werbenę cytrynową stosowano bez opisanych większych sygnałów bezpieczeństwa. Dostępne informacje nie zawierają jednak wiarygodnych częstości zdarzeń niepożądanych, dlatego nie można podać konkretnych wartości procentowych. Brak zgłoszonych poważnych zdarzeń w małych badaniach nie oznacza braku ryzyka: badania obejmowały od kilkudziesięciu do 120 osób i trwały od 4 tygodni do 90 dni.

Potencjalne działania niepożądane

• dolegliwości żołądkowo-jelitowe, nudności lub biegunka,
• ból głowy, zawroty głowy lub senność,
• reakcje alergiczne (szczególnie u osób uczulonych na rośliny z rodziny Verbenaceae lub na kompozycje zapachowe),
• podrażnienia po zastosowaniu skoncentrowanego olejku eterycznego,
• światłoczułość lub podrażnienie skóry przy ekspozycji miejscowej, zależnie od składu olejku.

Są to potencjalne działania wynikające z ogólnej wiedzy o produktach roślinnych i olejkach eterycznych, bez zweryfikowanych częstości dla werbeny cytrynowej.

Ograniczenia danych

• Bezpieczeństwo długoterminowe jest słabo scharakteryzowane.
• Bezpieczeństwo w ciąży i w okresie karmienia piersią nie zostało ustalone. Skoncentrowane ekstrakty i olejki eteryczne należy w tych okresach co do zasady pomijać, chyba że stosowanie odbywa się pod nadzorem odpowiednio wykwalifikowanego lekarza. Wynik badania aromaterapii u kobiet przed cięciem cesarskim [4][12] dotyczy wdychania zapachu i nie dowodzi bezpieczeństwa suplementacji doustnej w ciąży.
• Stosowanie u dzieci powinno być ograniczone do badań lub nadzoru specjalisty. Badanie z 2025 roku nie ustanawia ogólnego bezpieczeństwa pediatrycznego [2][8][15].
• Osoby z istotną chorobą wątroby lub nerek, przyjmujące wiele leków lub ze znanym uczuleniem na zapachy bądź rośliny powinny przed użyciem skonsultować się z lekarzem.
• Werbena cytrynowa nie powinna zastępować leczenia opartego na dowodach w bezsenności, lęku, ADHD, depresji, cukrzycy, nadciśnieniu ani chorobach nowotworowych.

Przeciwwskazania

Do przeciwwskazań ostrożnościowych zalicza się znaną nadwrażliwość na werbenę cytrynową lub inne rośliny z rodziny Verbenaceae oraz ciążę i karmienie piersią (z powodu braku danych). Przed planowanym zabiegiem operacyjnym lub przy przyjmowaniu leków o działaniu na ośrodkowy układ nerwowy należy poinformować lekarza o stosowaniu suplementu.

Interakcje

Badania interakcji u ludzi nie istnieją. Poniższe zestawienie obejmuje wyłącznie interakcje teoretyczne, wynikające z proponowanych mechanizmów i danych przedklinicznych. Nie opisują one potwierdzonych klinicznie zdarzeń.

Substancja	Rodzaj interakcji	Mechanizm	Zalecenie
Leki nasenne i uspokajające, alkohol, sedatywne leki przeciwhistaminowe	Możliwe addytywne działanie uspokajające (teoretyczne)	Proponowane działanie uspokajające oraz możliwa modulacja przekaźnictwa GABA-ergicznego (dane przedkliniczne)	Skonsultować się z lekarzem; unikać prowadzenia pojazdów, jeśli wystąpi senność
Leki przeciwnadciśnieniowe	Możliwe addytywne obniżenie ciśnienia (teoretyczne)	Zmiany ciśnienia krwi obserwowane w badaniach z preparatami złożonymi [8], jeśli zostaną potwierdzone	Monitorować ciśnienie; poinformować lekarza
Leki przeciwcukrzycowe	Możliwe addytywne obniżenie glikemii (teoretyczne)	Przedkliniczne hamowanie α-glukozydazy i α-amylazy oraz wpływ metaboliczny	Monitorować glikemię; skonsultować się z lekarzem
Leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe (warfaryna, DOAC, aspiryna, klopidogrel)	Klinicznie istotna interakcja nie została ustalona	Brak potwierdzonego mechanizmu; ostrożność przy skoncentrowanych produktach polifenolowych	Poinformować lekarza prowadzącego przed rozpoczęciem suplementacji
Leki metabolizowane przez CYP450 i transportery	Brak potwierdzonych danych u ludzi	Brak klinicznie zwalidowanych dowodów hamowania lub indukcji konkretnego enzymu w dawkach suplementacyjnych; wyniki in vitro dla izolowanych składników nie pozwalają wiarygodnie przewidywać interakcji	Zachować ostrożność przy lekach o wąskim indeksie terapeutycznym; skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą
Kozłek lekarski, passiflora, kava, melatonina, produkty z konopi	Możliwe addytywne działanie uspokajające (teoretyczne)	Nakładanie się proponowanych efektów na sen i relaksację	Nie łączyć bez konsultacji; rozpoczynać pojedynczo
Berberyna, cynamon, hibiskus i inne suplementy metaboliczne	Możliwe addytywne działanie na glikemię lub ciśnienie (teoretyczne)	Nakładanie się efektów metabolicznych; w badaniach metaanalizy występowały preparaty z hibiskusem [8]	Zachować ostrożność przy łączeniu; monitorować parametry

FAQ

Czy werbena cytrynowa pomaga w zasypianiu?

Dwa randomizowane badania podwójnie zaślepione opisały poprawę wyników związanych ze snem: jedno z syropem (n=100, 4 tygodnie, p < 0,001 dla opisanych porównań) [9][11] i jedno z ekstraktem (n=71, 90 dni) [1][3]. Wyniki dotyczą określonych preparatów, oceniano je kwestionariuszami, a próby były niewielkie. W materiale źródłowym nie potwierdzono zatwierdzonego oświadczenia zdrowotnego UE dla werbeny cytrynowej, dlatego nie można twierdzić, że ten składnik skutecznie poprawia sen.

Czy herbata z werbeny cytrynowej działa tak samo jak kapsułki z ekstraktem?

Nie ma na to dowodów. Badania kliniczne dotyczyły syropu ze standaryzowaną zawartością olejku i flawonoidów oraz własnościowego ekstraktu. Napar ziołowy zawiera prawdopodobnie niższe i mniej standaryzowane ilości związków czynnych. Skład zależy też od odmiany, miejsca uprawy, suszenia i sposobu parzenia, dlatego wyników z badań ekstraktów nie wolno przenosić na herbatę.

Jaka jest zalecana dawka werbeny cytrynowej?

Nie ustalono uniwersalnej dawki. W badaniach stosowano m.in. syrop zawierający 1,66 mg olejku eterycznego i 3,22 mg flawonoidów na 10 mL (4 tygodnie) [9][11] oraz 15 mg/kg/dzień w badaniu pediatrycznym (56 dni) [2][15]. Dawka z badania pediatrycznego nie może być ekstrapolowana na dorosłych ani na dzieci poza populacją badania. W przypadku produktu handlowego należy kierować się informacją producenta i poradą lekarza lub farmaceuty.

Czy można stosować werbenę cytrynową w ciąży lub podczas karmienia piersią?

Bezpieczeństwo w ciąży i laktacji nie zostało ustalone. Skoncentrowane ekstrakty i olejki eteryczne należy w tych okresach co do zasady pomijać, chyba że stosowanie odbywa się pod nadzorem odpowiednio wykwalifikowanego lekarza. Badanie z aromaterapią u kobiet przed cięciem cesarskim (n=84) dotyczyło wdychania zapachu, a nie suplementacji doustnej [4][12].

Czy werbena cytrynowa może być stosowana u dzieci z ADHD?

Nie. Badanie z 2025 roku (n=120, wiek 8–17 lat, 15 mg/kg/dzień, 56 dni) dotyczyło zdrowych dzieci z subklinicznymi zachowaniami typu ADHD i miało charakter eksploracyjny [2][8][15]. Nie dowodzi ono skuteczności w leczeniu ADHD ani depresji, ani ogólnego bezpieczeństwa pediatrycznego. W razie podejrzenia ADHD u dziecka należy skonsultować się z lekarzem.

Czy werbena cytrynowa może wchodzić w interakcje z lekami?

Badań interakcji u ludzi brak, ale teoretycznie możliwe jest addytywne działanie uspokajające (leki nasenne, alkohol, sedatywne leki przeciwhistaminowe), obniżające ciśnienie lub glikemię. Klinicznie istotny wpływ na enzymy CYP450 nie został wykazany. Osoby przyjmujące leki na stałe, zwłaszcza przeciwzakrzepowe, przeciwcukrzycowe lub przeciwnadciśnieniowe, powinny przed rozpoczęciem suplementacji skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Źródła

1. Pérez-Piñero i wsp. (2024). Randomizowane, podwójnie zaślepione badanie ekstraktu werbeny cytrynowej a jakość snu (n=71, 90 dni); pełny tytuł i czasopismo nie zostały zweryfikowane w materiale źródłowym. PMID: 38794761. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38794761/
2. Jackson i wsp. (2025). Randomizowane, podwójnie zaślepione, eksploracyjne badanie pediatryczne ekstraktu werbeny cytrynowej (n=120, 56 dni); pełny tytuł nie został zweryfikowany w materiale źródłowym. PMID: 40251851. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40251851/
3. Strona wyszukiwania PubMed według autora (Echepare-Taberna J.) powiązana z badaniem jakości snu z 2024 roku; PMID dla tej pozycji nie dotyczy. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?cmd=Search&term=Jon+Echepare-Taberna
4. Randomizowane, jednostronnie zaślepione badanie aromaterapii olejkiem z werbeny cytrynowej przed cięciem cesarskim (n=84); autorzy i tytuł niezweryfikowani. PMID: brak zweryfikowanego w materiale źródłowym. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10199455/
6. Badanie przedkliniczne na myszach ekstraktu werbeny cytrynowej w octanie etylu (aktywność przeciwproliferacyjna); autorzy i tytuł niezweryfikowani. PMID: 35336667. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35336667/
8. HerbalGram / HerbMedPro: Aloysia citrodora – baza badań klinicznych (źródło wtórne; wzmianki o metaanalizie 11 RCT, n=503, oraz o badaniu pediatrycznym). PMID: nie dotyczy. https://www.herbalgram.org/resources/herbmedpro/herb-list/Aloysia-citrodora?subCat=Clinical%20Trials
9. Randomizowane, podwójnie zaślepione badanie kontrolowane placebo z syropem z werbeny cytrynowej u pacjentów z bezsennością (n=100, 4 tygodnie), Phytotherapy Research; autorzy i tytuł niezweryfikowani. PMID: brak zweryfikowanego w materiale źródłowym. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ptr.6228
11. To samo badanie co [9] – pełny tekst. PMID: brak zweryfikowanego w materiale źródłowym. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/ptr.6228
12. Badanie aromaterapii przed cięciem cesarskim (por. [4]), Health Science Reports; autorzy i tytuł niezweryfikowani. PMID: brak zweryfikowanego w materiale źródłowym. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/hsr2.1282
14. Badanie in vitro/in silico z 2025 roku dotyczące bioaccessibility ekstraktu polifenolowego werbeny cytrynowej i aktywności antyglikacyjnej (ok. 40% ogólnej bioaccessibility); autorzy i tytuł niezweryfikowani. PMID: 41515232. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41515232/
15. Jackson i wsp. (2025). Badanie pediatryczne ekstraktu werbeny cytrynowej (por. [2]) – wersja wydawcy (SAGE). PMID: 40251851. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/02698811251324574