Artykuł: Badania laboratoryjne suplementów – metale ciężkie i mikrobiologia: co znaczą wyniki

Badania laboratoryjne suplementów – metale ciężkie i mikrobiologia: co znaczą wyniki
TL;DR
- Wynik laboratoryjny opisuje konkretną partię produktu, a nie wszystkie opakowania danej marki.
- „Wykryto” nie znaczy „przekroczono limit”, a „nie wykryto” oznacza wynik poniżej granicy oznaczalności, a nie absolutny brak substancji.
- Najważniejsze metale toksykologiczne to ołów, kadm, rtęć i arsen. Raport powinien podawać pierwiastek, stężenie, jednostkę, granicę oznaczalności, metodę (zwykle ICP-MS lub ICP-OES), numer partii i punkt odniesienia.
- Wynik w mg/kg trzeba przeliczyć na porcję dzienną, zanim porówna się go z limitem wyrażonym w µg na dzień.
- Dla arsenu i rtęci liczy się forma chemiczna, bo toksyczność zależy od specjacji.
- W mikrobiologii liczy się liczba jednostek tworzących kolonie, gatunek, rodzaj produktu i grupa konsumentów. Informacja „obecne bakterie lub grzyby” bez liczby i identyfikacji mało mówi.
- Badania z dostarczonego researchu są małe, rynkowo ograniczone i różnorodne. W jednym z nich zanieczyszczenia mikrobiologiczne stwierdzono w 6,5% próbek suplementów, w innym przekroczenia wartości maksymalnych dotyczyły 17 z 30 produktów dietetycznych. Nie wolno tego uogólniać na cały rynek.
- Wyniki badań jakości i bezpieczeństwa nie są dowodem działania zdrowotnego. W tym artykule nie podajemy oświadczeń zdrowotnych, bo w researchu nie było zweryfikowanego wpisu z rejestru UE.
Dlaczego w ogóle badamy suplementy na metale i drobnoustroje
Suplementy diety są produktami złożonymi. Często zawierają surowce roślinne, ekstrakty, minerały, substancje mineralne pochodzenia naturalnego lub mikroorganizmy. Metale i metaloidy występują w środowisku powszechnie: w glebie, wodzie, powietrzu i w surowcach rolniczych. Mogą więc trafić do produktu z surowca, z procesu produkcji, z maszyn lub z opakowania. Drobnoustroje mogą pochodzić z surowca, z wilgoci, z procesu technologicznego albo z przechowywania.
Przegląd zatytułowany „Contaminants: a dark side of food supplements?” [2] obejmuje literaturę z około dwóch dekad oraz zgłoszenia systemu RASFF. Omawia on różne klasy zanieczyszczeń suplementów: metale, toksyny, pestycydy, dioksyny, PCB, a także substancje farmakologicznie czynne. Ten przegląd pokazuje, że kontrola jakości powinna być szeroka. Jednocześnie pozostaje przeglądem, a nie badaniem reprezentatywnej próby rynku. Nie pozwala więc na proste stwierdzenie, jaki odsetek produktów jest zanieczyszczony. Zwraca też uwagę na trudność oceny ryzyka u osób starszych i przy wielokrotnej ekspozycji.
Zasada, od której trzeba zacząć czytanie każdego raportu, jest następująca: wynik dotyczy badanej partii, a nie całej marki ani całej kategorii. Sama wykrywalność zanieczyszczenia nie oznacza przekroczenia limitu ani ryzyka zdrowotnego [2]. Wszystko zależy od ilości, formy chemicznej lub gatunku mikroorganizmu, dawki dziennej, czasu stosowania i sytuacji zdrowotnej osoby, która produkt przyjmuje.
Metale ciężkie w raporcie laboratoryjnym
Które pierwiastki mają znaczenie
Za najważniejsze pierwiastki toksykologiczne uznaje się ołów, kadm, rtęć i arsen [3]. W zależności od rodzaju produktu analizuje się także nikiel, kobalt, chrom i inne pierwiastki [3]. Przykładowo w badaniu 33 musujących preparatów multiwitaminowych dostępnych w Turcji oznaczano metodą ICP-MS 11 pierwiastków, między innymi Cd, Pb, As, Hg, Co, V, Ni, Se, Mo, Cu i Cr [13]. Część z nich to pierwiastki zanieczyszczające, a część to składniki niezbędne w odpowiednich ilościach. Dlatego jedna lista „metali” nie zawsze oznacza jedną kategorię ryzyka.
Hasło „badane na metale ciężkie” bywa używane bardzo ogólnie. Nie należy go automatycznie rozumieć jako równoczesnego oznaczenia wszystkich istotnych pierwiastków. Raport może obejmować tylko wybrane anality, na przykład wyłącznie ołów i kadm. Kluczowe pytanie brzmi więc: jakie dokładnie pierwiastki zostały oznaczone i z jaką czułością.
Co powinien zawierać wynik
Dla każdego pierwiastka użyteczny wynik zawiera:
- nazwę pierwiastka;
- stężenie wraz z jednostką, na przykład mg/kg lub µg/g;
- granicę oznaczalności (LOQ) i najlepiej także granicę wykrywalności (LOD);
- metodę analityczną;
- badaną porcję dzienną lub informację, do jakiej masy produktu odnosi się wynik;
- numer partii;
- punkt odniesienia lub limit prawny wraz z jego podstawą;
- dla arsenu i rtęci, jeśli to istotne, informację o formie chemicznej.
Metody: ICP-MS, ICP-OES, absorpcja atomowa
Najczęściej stosuje się ICP-MS, czyli spektrometrię mas z plazmą wzbudzaną indukcyjnie, oraz ICP-OES, czyli spektrometrię emisyjną z plazmą. W starszych lub bardziej ukierunkowanych badaniach wykorzystywano także absorpcję atomową oraz analizatory rtęci [1][5][13][14]. Przykładowo w pracy o zanieczyszczeniu adaptogennych suplementów ziołowych użyto FAAS dla części pierwiastków oraz analizatora AMA 254 dla rtęci [1]. W innej pracy stosowano mineralizację próbek wspomaganą mikrofalowo, a następnie ICP-MS [5].
Różnice w metodzie mają znaczenie praktyczne. Metody różnią się czułością, zakresem pierwiastków i podatnością na zakłócenia. Przygotowanie próbki (mineralizacja) wpływa na to, jaka część pierwiastka zostanie rzeczywiście oznaczona. Dwa laboratoria mogą więc podać nieco inne wyniki dla tej samej partii, zwłaszcza blisko granicy oznaczalności. Dlatego raport bez metody i bez niepewności pomiaru jest trudny do oceny.
Specjacja arsenu i rtęci
W przypadku arsenu ważne jest rozróżnienie arsenu całkowitego i jego form chemicznych, ponieważ toksyczność zależy od specjacji. Podobnie jest z rtęcią. Suma wszystkich form może być mniej informacyjna niż oznaczenie form toksykologicznie istotnych. Jeżeli raport podaje tylko „As” bez dopisku, że to arsen całkowity lub konkretna forma, wnioski trzeba formułować ostrożnie. W takiej sytuacji dokument nie pozwala ani uspokoić się, ani uznać produktu za niebezpieczny.
Granica oznaczalności i „nie wykryto”
Zapis „nie wykryto” oznacza, że wynik jest poniżej granicy oznaczalności lub wykrywalności zastosowanej metody. Nie oznacza całkowitej nieobecności pierwiastka. Jeżeli LOQ jest bardzo wysoka w stosunku do limitu, wynik „ Jednym z najczęstszych źródeł nieporozumień są jednostki. Laboratoria zwykle podają stężenie w mg/kg, czyli w odniesieniu do masy próbki. Limity i oceny ekspozycji bywają natomiast wyrażane na porcję lub na dzień, na przykład w µg/dzień. Trzeba więc znać masę produktu przyjmowaną dziennie. Poniżej prosty, hipotetyczny przykład obliczeniowy, który nie pochodzi z żadnego badania i służy wyłącznie do pokazania zasady. Załóżmy, że raport podaje stężenie pewnego pierwiastka 0,5 mg/kg, a dzienna porcja produktu wynosi 2 g (0,002 kg). Dzienna ilość pierwiastka z produktu to 0,5 mg/kg × 0,002 kg = 0,001 mg, czyli 1 µg. Dopiero tę wartość można zestawić z limitem lub wartością referencyjną wyrażoną w µg/dzień. Ten sam wynik w mg/kg może więc oznaczać zupełnie inne narażenie w produkcie przyjmowanym w ilości 0,2 g na dzień i w produkcie przyjmowanym w ilości 10 g na dzień. Warto też pamiętać, że analiza metalu w produkcie nie jest oceną narażenia człowieka. Do oceny ekspozycji potrzebne są dawka, częstotliwość, masa ciała, czas stosowania oraz inne źródła narażenia, na przykład dieta, woda i środowisko. Badanie 33 preparatów multiwitaminowych [13] łączyło oznaczanie pierwiastków z oceną ryzyka zdrowotnego, ale autorzy musieli przyjąć założenia dotyczące spożycia. Ocena ryzyka jest zatem zawsze zależna od modelu, a nie wynika wprost z wartości w tabeli laboratoryjnej. W badaniach mikrobiologicznych suplementów określa się między innymi: Zakres badania powinien być dobrany do produktu. Inaczej ocenia się suchy ekstrakt roślinny w kapsułce, inaczej produkt płynny lub żelki, a jeszcze inaczej produkt, który celowo zawiera żywe mikroorganizmy. Wynik „wykryto mikroorganizmy” nie odpowiada na pytanie, czy produkt jest niebezpieczny. Znaczenie zależy od liczby drobnoustrojów, ich gatunku, drogi podania, aktywności wody, przeznaczenia produktu i stanu zdrowia konsumenta. Szczególne znaczenie mogą mieć osoby z obniżoną odpornością [6]. Ocena bez liczby jednostek tworzących kolonie (CFU) i bez identyfikacji drobnoustroju jest z natury niepełna. Praca o botanicznych suplementach [15] to dobry przykład tego problemu. Autorzy nie oznaczali liczby drobnoustrojów, lecz jedynie ich obecność, dlatego wyników nie można było porównać ilościowo z żadnym limitem. Większość próbek wykazywała obecność bakterii, grzybów lub obu grup. Jednocześnie nie wykryto w nich rtęci i nie stwierdzono niedopuszczalnych stężeń analizowanych metali [15]. Wniosek metodologiczny jest prosty: jakościowe „obecne” nie pozwala orzec ani o zgodności, ani o niezgodności produktu. W badaniu mikrobiologicznej jakości suplementów diety w polskim kontekście [12] zanieczyszczenia mikrobiologiczne stwierdzono w 6,5% próbek. Autorzy wskazali też na brak jednolitych dokumentów normatywnych określających limity dla suplementów diety w badanym kontekście [12]. Ma to konsekwencje dla czytelnika raportu: producent lub laboratorium często musi wybrać punkt odniesienia, na przykład normę farmakopealną lub własną specyfikację. Dlatego w dobrym raporcie powinno być jasno wskazane, jakie kryteria zastosowano. Obecność pleśni nie dowodzi automatycznie obecności mykotoksyn. Z drugiej strony brak wykrycia pleśni nie dowodzi braku innych zanieczyszczeń. Są to oddzielne parametry, które wymagają oddzielnych badań. W pracy o suplementach ziołowych różnych marek [6] około 60% produktów zawierało izolaty grzybów. Nie wszystkie izolaty musiały jednak być patogenne i wynik nie jest równoznaczny z oceną zagrożenia zdrowotnego. To przykład sytuacji, w której wysoki odsetek „pozytywnych” próbek wymaga komentarza o gatunkach i ilościach, a nie jedynie samego odsetka. Osobny przypadek stanowią produkty, w których drobnoustroje są składnikiem deklarowanym, na przykład preparaty z bakteriami z rodzaju Lactobacillus. W takim produkcie sama obecność bakterii nie jest zanieczyszczeniem. Raport powinien rozróżniać liczbę deklarowanych szczepów (np. w kapsułkach z Lactobacillus Reuteri LR08) od mikroorganizmów niepożądanych, takich jak pleśnie, drożdże spoza specyfikacji lub patogeny. Wyniki z dostarczonego researchu dotyczą suplementów roślinnych, multiwitaminowych i dietetycznych, a nie probiotyków. Dlatego ich nie przenosimy na tę kategorię. Zasada interpretacyjna pozostaje jednak taka sama: liczy się identyfikacja, ilość i odniesienie do specyfikacji. Poniższa tabela porządkuje publikacje z dostarczonego researchu. Każde źródło ma swoje ograniczenia, które trzeba czytać razem z wynikami. Nie uzupełniam zestawienia dodatkowymi publikacjami ani danymi spoza materiału źródłowego. Praca o analizie ICP-MS z mineralizacją mikrofalową [5] wykazała zanieczyszczenie pierwiastkami ksenobiotycznymi lub niezbędnymi we wszystkich analizowanych próbkach. Brzmi to alarmująco, ale zdanie ma ściśle określone znaczenie: pierwiastki wykryto, a nie każdą próbkę uznano za przekraczającą limit czy stwarzającą ryzyko. Nowoczesne metody są bardzo czułe i wykrywają ślady wielu pierwiastków obecnych w środowisku. Pytanie zawsze brzmi, ile i w jakiej formie, a nie wyłącznie czy. W analizie suplementów ziołowych różnych marek [6] cynk wykryto w około 90% produktów, a nikiel w około połowie, natomiast ołowiu nie wykryto. Cynk jest pierwiastkiem niezbędnym, więc jego obecność w produktach roślinnych nie musi być zanieczyszczeniem. Wykrycie niklu wymaga już innej interpretacji. Samo zliczanie „liczby wykrytych metali” bez rozróżnienia ich roli byłoby błędem. Badanie 11 adaptogennych suplementów ziołowych [1] objęło produkty zawierające między innymi Withania somnifera, Rhodiola rosea, Panax ginseng i Schisandra chinensis. Zanieczyszczenia stwierdzono przede wszystkim w odniesieniu do ołowiu i niklu, a część stężeń przekraczała wartości przyjęte przez autorów. Próba jest bardzo mała, a wartości odniesienia pochodzą z założeń autorów publikacji. Wniosek brzmi więc raczej: surowce roślinne warto kontrolować pod kątem metali, a nie: „wszystkie adaptogeny są zanieczyszczone”. Dla czytelnika, który rozważa produkty tej kategorii, oznacza to prostą rzecz: przy suplementach z ekstraktów roślinnych, takich jak ekstrakt z ashwagandhy w kapsułkach, sensownie jest poprosić o raport z badania konkretnej partii. Powinien on zawierać pierwiastki, LOQ i numer partii. Sam fakt, że surowiec jest roślinny i „naturalny”, nie rozstrzyga o zawartości metali. Przegląd o metalach i metaloidach w lekach tradycyjnych [9] obejmuje leki tradycyjne, nutraceutyki i preparaty ajurwedyjskie. Opisuje zanieczyszczenia, adulterację i zatrucia metalami oraz metaloidami. Zakres jest szerszy niż typowe suplementy, a nie wszystkie opisane produkty są dostępne w UE. Tę pracę warto traktować jako uzasadnienie dla ostrożności wobec surowców o złożonym pochodzeniu i mniej standaryzowanych procesach. Dotyczy to na przykład produktów z naturalnych substancji mineralno-organicznych, takich jak Mumio Shilajit w kapsułkach. Przegląd [9] nie zawiera jednak wyników dla konkretnego produktu i nie wolno z niego wnioskować o jakości żadnego produktu z tej kategorii. Dla takich surowców kluczowa jest dokumentacja badań konkretnej partii, a nie ogólne przekonanie o jakości kategorii. Badanie 33 musujących preparatów multiwitaminowych [13] jest interesujące metodologicznie. Oznaczano w nim 11 pierwiastków, a następnie oceniano ryzyko zdrowotne. W multiwitaminach część pierwiastków jest składnikiem celowo dodanym (np. selen, molibden, miedź, chrom), a inne to zanieczyszczenia (np. kadm, ołów, arsen, rtęć). Dlatego raport laboratoryjny musi jasno rozdzielać pierwiastki deklarowane i pierwiastki toksykologiczne. Ograniczenia tej pracy to jedna kategoria produktu, jeden rynek i ograniczona liczba próbek. Nie można więc przenosić jej wyników na inne postacie, na przykład na multiwitaminę z minerałami w żelkach. Można natomiast przenieść z niej sposób myślenia: oddzielenie składników deklarowanych od zanieczyszczeń i wyrażenie wyniku w odniesieniu do dawki. W badaniu 30 próbek produktów dietetycznych [10] kadm, ołów, rtęć i arsen występowały w części próbek powyżej podanych wartości maksymalnych, a przekroczenia dotyczyły 17 z 30 próbek. To jednak mała próba o historycznym charakterze. Nie opisuje obecnego rynku. Ta praca pokazuje przede wszystkim, że wynik trzeba odnosić do konkretnego pierwiastka i konkretnego limitu, a nie do ogólnego hasła „metale ciężkie”. Z danych w researchu nie wynika też, jak wyglądałyby wyniki dla dzisiejszych partii. Dane RASFF i opisy przypadków mają inną naturę niż badania przesiewowe. Zgłoszenia dotyczą produktów, które z jakiegoś powodu zwróciły uwagę kontroli, a opisy przypadków dotyczą osób, u których pojawiło się podejrzenie zatrucia. Tego typu źródła są cenne dla identyfikacji zagrożeń, ale nie pozwalają obliczyć częstości problemu w populacji [2][14]. Porównywanie ich wprost z wynikami przeglądu rynku byłoby błędem metodologicznym. Raport jest bardziej użyteczny, gdy zawiera: Brak kilku z tych elementów nie musi oznaczać, że produkt jest zły. Oznacza jednak, że dokument nie pozwala na pełną ocenę. Jeśli marka publikuje tylko jednozdaniowy komunikat „badany pod kątem metali ciężkich”, bez numeru partii i wartości, to jest to deklaracja, a nie wynik, który można zweryfikować. Jeżeli chcesz sprawdzić jakość konkretnego suplementu, możesz zadać kilka konkretnych pytań. Nie gwarantują one bezpieczeństwa, ale pozwalają odróżnić dokument pełny od marketingowego hasła. Warto pamiętać, że dłuższa dokumentacja nie jest dowodem wyższej jakości, jeśli jest niespójna z numerem partii lub nie obejmuje najważniejszych pierwiastków. Spójny, krótki raport jest lepszy niż obszerny, lecz niejednoznaczny. Przegląd toksykologii klinicznej i analitycznej suplementów [14] wskazuje, że arsen i ołów mogą występować w suplementach na poziomach związanych z ryzykiem zdrowotnym i że w diagnostyce ważną rolę odgrywają badania krwi lub moczu. Jednocześnie objawy zatrucia nie są swoiste, a publikacja nie ustanawia uniwersalnych progów diagnostycznych. Z tego wynika praktyczna wskazówka: wynik laboratoryjny suplementu nie zastępuje oceny lekarskiej. Jeśli pojawiają się niepokojące objawy lub istnieje podejrzenie ekspozycji, należy skonsultować się z lekarzem i zabrać ze sobą opakowanie oraz informację o numerze partii. Osoby z obniżoną odpornością, w ciąży, starsze lub przyjmujące leki powinny omawiać stosowanie suplementów ze specjalistą, niezależnie od tego, jak dobrze wyglądają dokumenty jakościowe produktu. W dostępnych wynikach wyszukiwania nie uzyskano zweryfikowanego wpisu z unijnego rejestru oświadczeń zdrowotnych. Dlatego w tym artykule nie podajemy żadnych oświadczeń zdrowotnych jako cytatów i nie przypisujemy produktom konkretnych dawek ani warunków stosowania. Wyniki badań metali i mikrobiologii dotyczą jakości i bezpieczeństwa produktu, a nie dowodzą działania zdrowotnego. Oświadczenie można cytować wyłącznie po sprawdzeniu jego dokładnego brzmienia w rejestrze UE, wraz z warunkami użycia i wymaganą dawką. Pozytywny raport z laboratorium nie jest podstawą do formułowania jakichkolwiek obietnic zdrowotnych. Dobrze przeprowadzone badanie laboratoryjne jest narzędziem kontroli jakości, ale jego wartość zależy od tego, jak zostanie przeczytane. Najpierw trzeba ustalić, której partii dotyczy wynik i jakie anality oznaczono. Następnie sprawdza się metodę, granicę oznaczalności i jednostki, przelicza stężenie na dawkę dzienną i odnosi do konkretnego limitu. W mikrobiologii potrzebne są liczby i identyfikacja, a nie samo stwierdzenie obecności. Dostępne badania z researchu pokazują, że w suplementach można wykryć ślady pierwiastków i drobnoustroje, a w niektórych małych próbach stwierdzano także przekroczenia przyjętych wartości. Pokazują też, jak mocno wyniki zależą od kategorii produktu, rynku, metody i wartości odniesienia. Te dane nie pozwalają na ogólne wnioski o całym rynku ani o pojedynczej marce, ale dobrze uczą, jakie pytania zadawać. Dostarczony research nie zawierał numerów DOI ani adresów URL publikacji, dlatego poniższe linki prowadzą do wyszukiwarki PubMed z tytułem pracy. Numeracja odpowiada odnośnikom w tekście.Jak przeliczyć wynik na dawkę dzienną
Mikrobiologia suplementów: co oznacza wynik
Co się oznacza
„Wykryto mikroorganizmy” to jeszcze nie ocena ryzyka
Brak jednolitych limitów
Pleśnie i mykotoksyny to dwie różne sprawy
Produkty z żywymi mikroorganizmami
Co mówią badania: zestawienie źródeł
Źródło
Metoda i materiał
Zakres
Najważniejsze znaczenie
Ograniczenia
Contaminants: a dark side of food supplements? [2]
Przegląd literatury z około dwóch dekad i zgłoszeń RASFF
Suplementy diety, różne klasy zanieczyszczeń
Omawia metale, toksyny, pestycydy, dioksyny, PCB i substancje farmakologicznie czynne
Nie jest badaniem reprezentatywnej próby; obecność zanieczyszczenia nie musi oznaczać przekroczenia limitu; dane zgłoszeniowe mogą być obciążone selekcją
Metal impurities in food and drugs [3]
Przegląd toksykologiczny i regulacyjny
Żywność, leki i suplementy
Wskazuje ołów, kadm, rtęć i arsen jako główne metale o znaczeniu zdrowotnym; opisuje trudność ustalania limitów
Przegląd; nie jest aktualnym wykazem wszystkich obowiązujących limitów
Evaluation of Dietary Supplement Contamination by Xenobiotic and Essential Elements Using Microwave-Enhanced Sample Digestion and ICP-MS [5]
Mineralizacja mikrofalowa i ICP-MS
Próbki suplementów diety
Wykryto zanieczyszczenie pierwiastkami ksenobiotycznymi lub niezbędnymi we wszystkich analizowanych próbkach
Nie oznacza to przekroczenia limitu w każdej próbce; ograniczona liczba i dobór próbek
Screening for consistency and contamination within and among different brands of herbal supplements [6]
Analizy zawartości, metali i zanieczyszczeń grzybiczych
Suplementy ziołowe różnych marek
Cynk wykryto w około 90% produktów, nikiel w około połowie, ołowiu nie wykryto; około 60% produktów zawierało izolaty grzybów
Dotyczy badanych produktów i rynku amerykańskiego; nie wszystkie izolaty musiały być patogenne
Evaluation of metal and microbial contamination in botanical supplements [15]
Analizy metali oraz jakościowa ocena bakterii i grzybów
Suplementy botaniczne
Nie wykryto rtęci; nie stwierdzono niedopuszczalnych stężeń analizowanych metali; większość próbek zawierała bakterie, grzyby lub obie grupy
Brak oznaczenia liczby drobnoustrojów; starsze badanie; ograniczona reprezentatywność
Microbiological quality of food supplements [12]
Badania mikrobiologiczne próbek
Suplementy diety, kontekst polski
Zanieczyszczenia mikrobiologiczne w 6,5% próbek; wskazanie na brak jednolitych limitów
Nie wszystkie szczegóły metod i kategorii produktów wynikają z dostępnego streszczenia
Toxic metals and metalloids in dietetic products [10]
Oznaczenia metali w produktach dietetycznych
30 próbek
Kadm, ołów, rtęć i arsen występowały w części próbek powyżej podanych wartości maksymalnych; przekroczenia dotyczyły 17 z 30 próbek
Mała próba i historyczny charakter badania; brak podstaw do opisu całego obecnego rynku
Clinical and analytical toxicology of dietary supplements [14]
Przegląd toksykologiczny; ICP-OES i ICP-MS w opisywanych przypadkach
Suplementy i przypadki kliniczno-toksykologiczne
Wskazuje, że arsen i ołów mogą występować na poziomach związanych z ryzykiem zdrowotnym; podkreśla rolę badań krwi lub moczu w diagnostyce
Przegląd i opisy przypadków nie pozwalają obliczyć częstości ryzyka w populacji
Metals and metalloids in traditional medicines [9]
Przegląd leków tradycyjnych, nutraceutyków i preparatów ajurwedyjskich
Preparaty tradycyjne
Opisuje zanieczyszczenia, adulterację i zatrucia metalami oraz metaloidami
Szerszy zakres niż typowe suplementy; nie każde źródło odnosi się do produktów dostępnych w UE
Monitoring of Essential and Toxic Elements in Multivitamin Supplements [13]
ICP-MS; 11 pierwiastków (m.in. Cd, Pb, As, Hg, Co, V, Ni, Se, Mo, Cu, Cr)
33 musujące preparaty multiwitaminowe dostępne w Turcji
Łączy oznaczanie pierwiastków z oceną ryzyka zdrowotnego
Jedna kategoria produktu, jeden rynek, ograniczona liczba próbek; model ryzyka zależy od założeń dotyczących spożycia
Heavy Metal Contamination in Adaptogenic Herbal Dietary Supplements [1]
FAAS dla części pierwiastków i AMA 254 dla rtęci
11 suplementów, m.in. z Withania somnifera, Rhodiola rosea, Panax ginseng, Schisandra chinensis
Zanieczyszczenia przede wszystkim ołowiem i niklem; część stężeń przekraczała wartości przyjęte przez autorów
Bardzo mała próba i określone rośliny; nie daje podstaw do oceny całego rynku
Jak czytać te badania, żeby nie wyciągać zbyt dużych wniosków
Wykrywalność a przekroczenie
Różnice między pierwiastkami
Adaptogeny i surowce roślinne
Preparaty tradycyjne i mineralne
Multiwitaminy
Starsze dane i przekroczenia
Selekcja i ograniczenia danych zgłoszeniowych
Co powinien zawierać wiarygodny raport z laboratorium
Najczęstsze błędy interpretacyjne
Praktyczna lista pytań do producenta lub sprzedawcy
Gdy podejrzewasz ekspozycję: rola badań klinicznych
Oświadczenia zdrowotne a badania jakości
Podsumowanie
Źródła

